uygulanmışolan tıp ve özellikle de bitkilerle tedavi yöntemlerinin arkeolojik bulgular ve antik literatürler ışığında incelenmesidir. Bu uygarlıkların uygulamalarını etkilemiş olan Mezopotamya ve Mısır medeniyetlerinin bitkilerle tedavi konularına da kısaca yer verilmiştir. Mezopotamyave Anadolu medeniyetlerinin ortaya çıkıı ve dünya uygarlığına katkıları nelerdir? 1. SINIF, 2. YARI YIL(BAHAR DÖNEMİ) Mezopotamya Fırat ve Dicle nehirleri arasında bulunmaktadır. Bu topraklar üzerinde de birçok medeniyet inkişaf etmiştir. Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin insanlığa katkıları şu şekildedir: *Yazının icadı ile medeniyetlerin beşeri ve hukuki gelişimi sağlanmıştır. *Paranın icadı ile ticari faaliyetler sağlanmıştır. Cevap : Mezopotamya medeniyetlerinin insanlığa katkıları nelerdir sorusunun cevabı. İlk Çağda Fırat ve Dicle nehirleri arasındaki bölgeye “İki Nehir Arası” anlamında Mezopotamya denilmiştir. Mezopotamya geniş ve verimli topraklara sahip, tarım yapmaya elverişli bir bölge olması sebebiyle birçok uygarlığın İLAVE BİLGİ. Sümerlerin İnsanlık tarihine bir çok katkıları olmuştur. Sümerler, MÖ 4000 – MÖ 2000 yılları arasında Güney Irak’ta (Güney Mezopotamya) yerleşik olan, medeniyetin beşiği olarak bilinen coğrafi bölge ve medeniyettir. 1 , 2. 5.sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı cevapları. Hititler Anadolu medeniyetleri içinde tarih çağlarını yaşadığı bilinen ilk medeniyettir. Orta Anadolu Kızılırmak kıvrımında kurulmuştur. Başkenti Hattuşaş Çorum Boğazköy dür. MÖ 1190 yıllarında Deniz kavimleri ve Asurlar tarafından yıkılmıştır. avRDQd1. Mezopotamya Medeniyetleri ve KültürleriOrtadoğu’da Dicle ve Fırat nehirleri arasında kalan bölge. Mezopotamya günümüzde Irak kuzeydoğu Suriye güneydoğu Anadolu ve güneybatı İran topraklarından oluşmaktadır. Büyük bölümü bugünkü Irak’ın sınırları içinde kalan bölge tarihte birçok medeniyetin beşiği medeniyetlerin beşiği olarak kabul edilir. Bereketli toprakları ve uygun iklim şartları nedeniyle çok eski zamanlardan beri yerleşmeye sahne olmuş ve birçok istilaya uğramıştır. Bilinen ilk okur yazar toplulukların yaşadığı bölgede birçok medeniyet gelişmiştir. Mezopotamya Sümer Babil ve Asur gibi en eski ve büyük medeniyetlerin doğduğu ve geliştiği zaman Mezopotamya olarak anılan belirli bir siyasi mevcudiyet olmadığı gibi sınırları belirli bir idari bölge de değildir. Basit anlamda Yunan tarihçileri bu bölgeyi anmak için bu ismi tıp ve astronomiMezopotamyalılar iki sayı sistemine sahipti. Sümerler, zamanı altmış dakikalık saatlerde ölçen ilk insanlardır ve haftada yedi günlük bir takvim de oluşturmuşlardır. Babilli astronomlar gündönümü ve tutulmaları gelişimi din ve mitoloji ile iç içedir zira insanlar astronominin bir amacı olduğuna inanıyorlar ve ona bazı dini veya mistik unsurlar yüklüyorlardı. Örneğin tutulmalar kötüye işaretti. Her ne kadar anatomi ve tıp konusunda bilgileri olmasa da tıbbi tanı listeleri oluşturmuşlar, hastalıkları gözlemlemişlerdir. Mezopotamya halkları ve dilleriMezopotamya büyük oranda göç almış, birçok kavme ev sahipliği yapmıştır. Fakat göç eden toplulukların çoğu var olan Mezopotamya kültürünü benimsemiş, ayrı bir kültür veya dil olarak barınamamıştır. Bu nedenle Mezopotamya’da var olmuş çoğu halkın, yazılı kayıtlar sayesinde, sadece isimleri ulaşan çivi yazılı kayıtlar, tabletler sayesinde Mezopotamya’nın en yaygın dillerinin Sümerce ve Akadca olduğu söylenebilir. Bu dillerden Sümerce, Türkçeyle büyük benzerlikler dışında Hurrilerin Mezopotamya’ya girişi ve daha sonra Mitannilerin liderliğinde önemli bir siyasi konuma gelmeleriyle Hurrice de, en azından bir dönem için, Mezopotamya’nın önemli dillerinden biri dair pek bilgi yoktur fakat yapılan araştırmalar Hurricenin Kuzeydoğu Kafkas Dil Ailesine yakınlık gösterdiğini ortaya koymuştur. Urartuca ile aynı kökenden geldiği bilinmektedir, Urartuca da yine aynı dil ailesine yakınlık gibi diğer dillerden farklı özellikler taşıyan bir Mezopotamya dili de Elamca’ Babil ve diğer Mezopotamya halkları ya savaşlarda ölerek ya da göç ederek yok Dicle ve Fırat nehirleri arasında yer alır. Bu isim geniş anlamda Dicle ve Fırat nehirlerinin vadileri ile bu iki nehrin arasında kalan topraklar için kullanılmaktadır. Mezopotamya güneyde Basra Körfezi kuzeyde Güneydoğu Toros Dağları doğuda Zağros Dağları batıda Suriye Çölü ve Arabistan Çölü ile Anadolu’daki karlı dağlardan doğan ve Güneydoğu Toroslardaki kar ve yağmur sularıyla kabaran Dicle ve Fırat Bağdat yakınlarında birbirlerine çok yaklaşır ve Kurna şehrinde birleşirler. Birleştikten sonra Şattü’l Arap ismini alan nehir Basra Körfezi’nden denize oluşturduğu dar toprak şeridinin iki yanı çöldür. Dicle ve Fırat’ın sürükleyip getirdiği topraklar Mezopotamya’nın güneyinin çok verimli olmasına sebebiyet vermiştir. Dümdüz uzanan ova Mezopotamya’nın kuzeyinde oldukça bereketli ve daha ılıman iklimli bir yaylaya kendi yasaları için ünlü kraldır, Hammurabi kanunları MÖ 1780 bulunmuş en eski kanunlar olup eski Mezopotamya’dan günümüze en iyi korunarak gelebilmiş eserdir. Kanunlar 282 adet yasa içerir. Hukukun temeli atılan Mezopotamya’da Hammurabi kanunlarında yer alan, evlilik ile ilgili kurallar da medeni hukukunun temeli olmuştur[kaynak belirtilmeli].Din ve mitolojiAntik Mezopotamya dini, kayıtları bilinen en eski dindir. Antik Mezopotamya dininin temelleri Erken Sümer Hanedanları tarafından atılmış, daha sonra oluşan uygarlıklar ve bölgeye yerleşen kavimler bu dini yapıyı benimsemiştirler. Her ne kadar bölgenin bölümleri arasında farklılık gözlense de temel dini figürler, destanlar ve inanışlar aynı “Evren” sözcüğü an-ki’dir. Bu tanrı An veya Anu ve tanrıça Ki’yi işaret eder. Bu çiftin çocuğu Enlil, hava tanrısıdır ve zamanla Sümerlerin ve daha sonraki kavimlerin baş tanrısı çoğu zaman hem tarihi, hem de dini/mitolojik öğeler taşımaktaydı. Yine tarihi kayıtlarda da dini ve mitolojik unsurlara rastlanır; örneğin kral listelerinde mitolojik unsurlarla gerçekler karışık biçimdedir. Daha sonraları ortaya çıkan birçok dinde de geçen ve araştırmacılarca Mezopotamya kaynaklı olduğu düşünülen anlatılara “Tufan” ve “Yaratılış” örnek olarak mitolojisi Sümer, Akad, Asur ve Babil odaklı olmakla beraber bölgeyi etkilemiş sayısız halkın mitolojilerinden yoğun biçimde etkilenmiştir. Politeisttik bir din olan Mezopotamya dininin tanrı ve tanrıçaları zaman içinde isim değiştirse de özellikleri genelde aynı kalmıştır. Bazı önemli tanrı ve tanrıçalar şunlardırAn, Sümer gök tanrısı daha sonraları Anu olarak anılmaya başlanır. Ki ile evlidir fakat diğer Mezopotamya dinlerinde Uras olarak anılan bir eşi Babil’in baş veya diğer bölgelerde Ninişina, şifa tanrıçasıydı. Birisi hastalandığında şifa için ona dua bazı bölgelerde Suen, Nanna-Suen veya Sin, ay tanrısı. Enlil’in çocuklarındandı. Utu Šamaš veya Sahamaş, güneş Asurlu aşk ve cinsellik tanrıçası. Sümer tanrıçası İnanna’dan köken aldığı Mezopotamya dininin en güçlü tanrısı olarak görülürdü. Karısı Ninlil çocukları ise İnanna, Iškur, Nanna-Suen, Nergal, Ninurta, Pabilsag, Nuşu, Utu, Uraš Zababa ve yazı ve bilgelik Sümer savaş tanrısı. Mezopotamya haberleri ilk sayfaArama Sonuçları ASAYİŞMardin Kızıltepe'de çatışma 2 yaralı2488 Gün 10 Saat 39 dk. önce yayınlandı POLİTİKAŞehir-İnsan Proje Tanıtımı2594 Gün 9 Saat 59 dk. önce yayınlandı POLİTİKABaşbakan Ahmet Davutoğlu, CHP ve HDP'yi eleştirdi2704 Gün 8 Saat 40 dk. önce yayınlandı GENELDiyarbakır'da Nevruz alışverişi yöresel kıyafet stoğunu tüketti2704 Gün 10 Saat 11 dk. önce yayınlandı 1 Sorunu TaratKitaptan resmini çek hemen cevaplansın. Soru Cevap9 ay önce1 Cevap271 Kezmezopotamya ve anadolu medeniyetlerinin insanlığa katkıları nelerdir sorusunun cevabı nedir? Bu soruya 1 cevap yazıldı. Cevap İçin Alta Doğru İlerleyin. İşte Cevaplar Cevap Mezopotamya ve Anadolu Medeniyetlerinin İnsanlığa Katkıları Sümerler Sümerlerin insanlığa katkıları arasından ilki çivi yazısını bularak insanların tarihi anlayabilmesini sağlamış olmalarıdır. İlk hali birbirine tutturulmuş üç tahta parçasından oluşan tekerleği icat etmişlerdir. Ay takvimini, güneş takvimini ve burçları bulmuşlardır. Bugün hala geçerliliğini koruyan bir ayın otuz gün, bir yılın on iki ay olduğunu belirlemişlerdir. Bir üçgenin iç açıları toplamının 180 derece olduğunu ve dairenin 360 derece olduğu hesaplamışlardır. Tarihte bilinen ilk yazılı hukuk kurallarını oluşturmuşlar ve ilk reformu yapmışlardır. Babiller Babillerin insanlık tarihine katkıları için söylenecek ilk şey bilinen ilk yazılı kuralları oluşturmuş olmalarıdır. Hammurabi kanunları Monarşinin ortaya çıkmasını sağlamışlardır. Dünyanın 7 harikası arasında olan Babil Asma Bahçeleri ve Babil Kulesi’ni inşa etmişlerdir. Bir haftayı yedi güne ayırmış ve 60 tabanında sayı sitemini kullanmışlardır. Abaküsü icat etmişlerdir. Asurlar Bilinen ilk kütüphaneyi kurmuşlardır. Tarihteki ilk ticaret kanunlarını oluşturmuşlardır. Kral Yolu’nun yapımına katkı sağlamışlardır. Anadolu’daki ilk yazılı tabletler onlara aittir. Akadlar Akadların tarihe katkıları konusunda söylenebileceklerden ilki bilinen ilk büyük imparatorluğu kurmuşlardır. İlk düzenli ve sürekli orduyu oluşturmuşlardır. Dicle ve Fırat’ı birbirine bağlayan bir kanal açmışlardır. Ay takvimini düzenlemişlerdir. Hititler “Annal” ismini verdikleri yıllıklar tutmuşlar ve bu sayede tarih yazıcılığını meydana getirmişlerdir. İlk yazılı anlaşma olan Kadeş Antlaşması’nı imzalamışlardır. Bilinen ilk meclisi kurmuşlardır. Pankuş Meclisi Kraldan sonra yetkiyi kraliçeye vermişler, kadınlara önem vermişlerdir. İyonlar Pisagor, Tales, Heredot ve Diyojen gibi önemli bilim insanlarını yetiştirmişlerdir. Akdeniz ve Karadeniz’de koloniler kurmuşlardır. Frigler Friglerin insanlık tarihine katkılarından ilki Anadolu’da kuyumculuğu başlatmalarıdır. Çakıl taşı mozaik döşemelerini bulmuşlardır. Fibula isimli çengel iğneyi icat etmişlerdir. Halı ve kilimler dokumuşlar ve bunlara “tapates” ismini vermişlerdir. İlk fablı yazarak hayvan hikayeciliğini başlatmışlardır. Panflüt isimli müzik aletini icat etmişlerdir. Lidyalılar Parayı bulmuş ve takas usulünün büyük oranda ortadan kalmasını sağlamışlardır. Bir ticaret yolu olan Kral Yolu’nu yapmışlardır. İlk renkli dokumacılık ile tekstili bulmuşlardır. İlk bankacılık sistemini başlatmışlardır. Ayna ve parfümü bulmuşlardır. Termal havuzu bularak ilk termal tedaviyi başlatmışlardır. İlk madenciliği başlatmışlardır. İlk kuyumculuğu başlatmışlardır. Bu cevaba 0 yorum yazıldı. Soru Ara? den fazla soru içinde arama YazBilgilendirme 2022 yılı YKS, AÖF, AUZEF, ATA-AÖF, AÖL, LGS, AÖO, AÖIHL-MAÖL, YDS, TUS, MSÜ, ALES, KPSS, İSG, YKS, DGS, EUS, TYT, AYT, ADES, ADB, Amatör Denizcilik Eğitimi Sınav takvimleri belli olmuştur. Başarılı İşleminiz başarıyla kaydedilmiştir. Başarılı.. Kopyalandı.. Prof. Dr. Hüseyin SEVER Zamanımızdan bir yüzyıl öncesine kadar bütün san’atların Fenikeliler tarafından icat edildiği kanaati hâkimdi. Ayrıca dünyanın yaratılışı hakkındaki bilgiler ve insanlık tarihinin başlangıcı da Fenikeliler vasıtasıyla Yunanlılara geçmiş olduğu söylenmekteydi. Mısır hiyeroglif yazısının ve çivi yazısının çözülmesiyle Fenikelilerin de bu şöhreti sona erdi. Fransız arkeolog Schaffer’in 1929-1939 yılları arasında Lazkiye’nin 12 km. kuzeyinde ve Hatay’ın 40 km. güneyinde bulunan Ras-Şamra höyüğünde yapmış olduğu kazılarda elde ettiği çivi yazılı tablet arşivindeki belgelerin Alman bilgini Hans Bauer tarafından 1930 yılında çözümlenmesi sayesinde aydınlığa kavuşmuştur. Bu belgeler Akadca’nın akrabası ve Sami bir lehçe ile Kenan-Subar-Hurri dillerinde yazılmışlardır. Bu belgeler sayesinde Ras-Şamra höyüğünün 1850 tarihinden beri bilinmekte olan Ugarit limanı olduğu da ortaya çıkmıştır. Çivi yazılı belgelerden öğrenildiğine göre Ugarit limanı, Urfa ile Mardin arasındaki bir yerde ve dili Hurrice olup Mitanni devletine bağlı idi. Ugarit bu devirde en önemli ithalat ve ihracat limanlarından birisi idi. Anadolu’dan ve Kıbrıs’tan ithal edilen, kereste, at ve boya çeşitlerinin buradan, Haleb’e, güney Fenike limanlarına ve Mısır’a sevk edildikleri bilinmektedir.[1] Uruk’un IV. tabakasından itibaren Mezopotamya’da ziraat işlerinin yoğunlaştığı görülmektedir. Toprağı işleyen “apin=saban” ile “apşin=sabanla sürülmüş tarla ve onu işleyen kişiye “engar=çiftçi”; kadastro işlerini yürüten memurlara “şabra veya şaşuk” adı verilmekteydi. “Arpa, buğday ve çatalsiyez” adı verilen hububat da yetiştirilmekteydi. En eski devirlerde arpanın bilinmesine rağmen buğday ve çatalsiyez bitkilerinin Mezopotamya’dan Mısır’a nasıl gittiği belgelerde görülmektedir. Uruk’taki IV. kültür katından itibaren hububatı öğütme işlemlerinin devlet eliyle yapılmaya başlandığı görülmektedir. Bu öğütme şekli 2000 yıllarında Anadolu’da da görülmektedir. Daha sonraları ise, bütün Ön-Asya’da küçük ölçüdeki ev değirmenciliğine dönülmüştür. Hububattan ince un öğütmeye 2000 yıllarında sonra ilk önce Mezopotamya’da başlanmış olup, sonra da batıya doğru yayılmıştır. Latince “simila=ince un” mânâsına gelen kelimenin, Mezopotamya’dan Anadolu yoluyla batı dünyasına yayılmış olduğunu görmekteyiz. Mezopotamya ekonomisinde “kaş=bira” üretiminin de büyük rolü olmuştur. Biranın malzemesi olan “bulug=malt” ve onun için lüzumlu olan “bappir=bahar” ve “uluşin=çatalsiyez birası” gibi muhtelif bira çeşitleri geçmektedir. Burada bira üretimiyle ilgili meslek isimleri Sumerce’dir. Bu dönemde Mısır’da da biranın Mezopotamya ile aynı seviyede olmasına rağmen, biranın Anadolu’ya Mezopotamya’dan geldiği kabul edilmektedir. Sumerliler’in günlük yemek öğünlerindeki üçüncü ihtiyaç ise susam yağıdır. Susam kültürü Uruk’un III. tabakasına rastlamaktadır. Sumerce “şe-giş-î=yağ ağacının tanesi”, susam anlamına gelen bu kelimenin Akadca karşılığı “şamaşşammi=nebat yağı” sözü bütün dillere yayılmıştır. Bu kelimeye, Hurri dilinde “şum-şum”, Arapça’da “sim-sim” veya sum-sum”, Grekçe “sesamas”, Yunanca “sesamites”, Türkçe “sisam” ve bugün enfes kokusuyla insanların çok severek yediği “simit” kelimesinin bu şekilde meydana geldiğini görmekteyiz. “Hurma=sulumb, yaş hurma=uhin, hurma ağacı=nimbar, hurma bahçıvanı=nukarib” kelimelerinin kaynağı da Mezopotamya’dır. Çeşitli meslek isimleri “engar=çiftçi”, “bahçıvan=nukarib”, “muhtelif çoban isimleri=sipad-kabar-nagad-udul”, “balıkçı=şuhadak”, “ahçı=nuhadin”, “demirci=simug”, “marangoz=nangar”, “çilingir=tibira”, “berber=kinda”, “çamaşırcı=aşlak”, “dokumacı=işpar”, “saraç ev kunduracı=aşkap”, “sepet örücü=addup”, “çanak-çömlekçi=pahar”, “duvarcı=şidim” gibi meslek sahipleri ya kendi başlarına ya da amirlerinin mahiyetinde çalışırlardı. ”Amirlere=ugula” ve çavuşlarına da=ugula” adı verilmekteydi. Daha sonraları küçük ve büyük sanatlarla ilgili bu meslek isimlerine Sumerliler tarafından yüzlercesi daha ilave edilmiştir.[2] Sumerliler’in Mezopotamya’ya nereden geldikleri kesin olarak bilinmemekle beraber, Hindistan’ın batısındaki İndus ve Pencap vadisindeki eski kültür katlarındaki arkeolojik buluntularla, Sumerlilerin en önemli şehirlerinden olan Uruk’un IV. 3100 ve V. tabakalarındaki kültür devreleriyle çağdaş olup çok büyük benzerlikler göstermektedir. Sumerliler’in MELUHHA ismini verdikleri ülkenin İndus vadisindeki toprakları kastetmiş olabilecekleri de ihtimal dâhilindedir. Meluhha, Sumerlilerce altın, değerli keresteleri ve kıymetli korneal taşların ithalinden bahseden belgeleriyle tanınmaktadır. Arkeologlar da, hem İndus vadisinde, hem de Mezopotamya’da elde edilmiş ve kendisine âit tezyin motifleri olan korneal boncuklarının sadece İndus vadisinde yapılabilecekleri kanaatındadırlar. Uruk’un IV. kültür devresinde Mezopotamya ile Meluhha İndus arasında ticarî münasebetler en ileri safhadaydı. Bilhassa bu devrin en büyük hükümdarı olan Akadlı Sargon Meluhha’dan gelen gemilerin Fırat boyundaki bir liman olan Uruk’a kadar yanaştıklarını iftiharla söylemektedir. Bu kadar sıkı bir yakınlığa sahip olan bu kültür mümessillerinin yakınlığının olup olmadığı, Sumerlilerin İndus vadisinden mi Mezopotamya’ya geldiği sorusunu ortaya koyuyor. Kavimlerin tarih sahnesine çıkışında, başka kavimlerle karışıp kaynaşmasında, bazen de büyük bir güç olarak ortaya çıkmasında göçlerin etkisi büyük olmuştur. Göçler, tarihten önceki devirlerde olduğu gibi, tarihi devirlerde de belirli aralıklarla devam etmiştir. Bu göçlerden en büyüğü ve en önemlileri de Türk Dünyası’nın ruhanî başkenti olan “Uluğ Türkistan”dan olmuştur. Biz de buluntu ve belgelere dayanarak asırlarca devam eden bu göçlerin en önemlilerinden birisi de 4. asır içerisinde İndus vadisinde bir müddet konakladıktan sonra, oradan Mezopotamya’ya göç etmiş olan Sumerliler’dir diyebilir miyiz? Bu sahaların otorite bilim adamları, Sumerolog ve Asiriyolog Ord. Prof. Dr. Benno Landsberger, Arkeolog-Tarihçi Prof. Dr. Helmut Schmökel ve Sumerolog Samuel Noah Kramer, Sumerlilerin dördüncü bin yılın ikinci yarısında kara yoluyla Mezopotamya’ya gelmiş olabileceklerini söylemektedirler. Sumerce destan nevinden yazılmış olan belgelerin de incelenmesiyle, ilk Sumer hükümdarlarının Hazar Denizi çevresinde kurulmuş olan bir devletle sıkı ilişkiler içerisinde oldukları ve Sumer dilinin de Ural-Altay dilleriyle akraba olduğu kanaati hâsıl olmaktadır.[3] Sumerlilerin insanlığa bırakmış olduğu kültür mirâsına gelince Sumerliler Mezopotamya’ya göç ettiklerinde orada hazır bulup kendilerine mal etmiş oldukları kültür değerleri ile kendilerine ait kültür varlıklarını yoğurarak insanlık tarihinde en üstün medeniyetin keşfini yapmış oluyorlardı. Bu arada Mısır tarih ve kültürünün de Mezopotamya ile birlikte aynı zamanda seyrettiği halde, kendi içine dönük ve kapalı kalmasına karşılık, Sumerliler kültür ve medeniyetlerini en eski zamanlardan itibaren komşu kavimlere yaymaya ve onları tesiri altına almaya başarmışlardır. Bilhassa Sumerlilerin ilk devirlerinden itibaren Mezopotamya’da Akadlılar’la iç-içe yaşamalarından dolayı, Akadlılar’ın da Sumer kültür ve fikriyâtını sadeleştirerek Akadca’ya geçirerek başka komşu kavimlere de Sumer kültür ve mirasını sür’atle yaymaya vesile olmuşlardır. Misal alarak verecek olursak, Mısır’da da Eski Sumer Çağı san’atının izleri görülmektedir. Mezopotamya-Anadolu arasındaki ilk ilişki Adap’lı Annemundu ile Uruk kralı Lugal-zaggesi’nin Anadolu’daki zengin keresteye sahip olan Amanos dağlarından ve yukarı memleketten bahseden Akadca bilgileri sayesinde öğreniyoruz. Akad’ların büyük kralı Sargon ve onun hedefleri olan kralların Anadolu’ya seferleri ile Mezopotamya-Anadolu arasında hem ticaret hem de kültür alış-verişi başlamıştır. Sargon şarru-kenu “gümüş dağları” adını verdiği Toroslara kereste için gittiğinden, Boğazköy’de bulunmuş olan “şar tamhari=savaşın kralı” adı verilen çiviyazılı metinlerde de, Sargon’un krallığının üçüncü yılında Puruşhanda Puruşhattum şehrinde ticaretle uğraşan Akadlı tüccarların baş temsilcisi Nûr-Dagan’ın yardım istemesi üzerine Anadolu’ya bir sefer yaptığından bahsetmektedir. Puruşhanda şehrinin yerli halkından bazıları ile Akadlı tüccarlar arasında çıkan bu anlaşmazlığı çözerek sükûneti sağlayan Sargon büyük ganimetlerle Mezopotamya’ya geri dönmüştür. Bu suretle Mezopotamya-Anadolu ticari ilişkilerinin de en eski çağlardan itibaren mevcudiyeti görülmektedir. Daha sonraları Akad krallarından Naram-Sîn’in Puruşhanda, Kaniş, Hatti ve Kurşaura’nın da dahil olduğu 17 adet Anadolu şehri krallarının Naram-Sîn’e karşı yaymış oldukları savaşlardan bahsedilmektedir. Akad krallarının Anadolu’ya yapmış oldukları seferlerle her iki ülke arasında hem ticaret hem de kültür alış-verişi başlamış ve kesintisiz olarak devam etmiştir. 2000’lerde Mezopotamya’da Yeni Sumer kültürünün baş mümessili ve Sumer ülkesinin imâr işlerinin mimarı olan Gudea’da kitabelerinde, Anadolu’daki Hahhum’dan altın ve Urşum =Urfa ’dan da kereste getirttiğinden bahsetmektedir ki, bütün bu belgeler Mezopotamya ile Anadolu arasındaki ticaretin oldukça gelişmiş olduğunu göstermektedir. 2500’lerden önce Mezopotamya’da şehir beylikleri devrinin yaşanmakta olduğu belgelerle sabit olup bu çağlarda Anadolu’da da şehir beylileriyle yönetilmesi ve şehir hayatının canlılığı görülmektedir. Güney Mezopotamya’daki Ur kral mezarlarından çıkarılan çeşitli ince sanat eserleri ile orta Anadolu’daki Alaca-Höyükten çıkarılan zarif sanat eserlerinin biribirlerine benzerliği de Mezopotamya-Anadolu arasındaki her türlü ilişkinin delilleri sayılmalıdır. Şehir beylik ve devletleri Mezopotamya’da 2500’lere yâni Akad hanedanına ve ondan sonra da Yeni Sumer Çağı döneminde de devam etmiştir. Mezopotamya-Anadolu ilişkileri, Alişar, Kalkolitik ve eski bronz çağları ile, Truva’nın I. ve II. tabakalarında da devam etmiştir. Burada piktografik bitki motifleriyle süslenmiş Mezopotamya kökenli silindir mühürler bulunmuştur. 2000’li yıllarda güney Mezopotamya’daki Babil ülkesinde olduğu gibi, kuzey Mezopotamya’daki Asur ülkesinde de mülkiyet anlayışı değişmiş, Sumerliler’den etkilenmiş oldukları eski devlet mülkiyet sisteminin yerine, şahsî mülkiyet sistemi görüşü hakimiyet kazanmıştır. Kısa zamanda kalkınmış olan Asur devleti ve halkı dışarı açılmak ihtiyacı duyduklarından, kendilerine yeni pazar yerleri aramaya başlamışlar ve alış-veriş şartları ve emniyet bakımından Anadolu en müsait pazar olarak benimsenmiş ve seçilmiştir. Bu sebeple 2000-1700 yılları arasında Anadolu ile iktisadi münasebetlere girişen Asurlular “Asur Ticaret Kolonileri Çağı” adı verilen çağı başlatmışlar, kullanmakta oldukları çivi yazısını da Anadolu’ya kazandırmışlardır. Mezopotamya-Anadolu ticari ilişkilerini açıklayan bu vesikalara ilim âleminde “Kapadokya Tabletleri” adı verilmiştir. Bu belgeler eski Asur lehçesiyle yazılmış olup, çivi yazılı çeşitli ticari mektup, mukavele ve zabıtlar ile az sayıda da sosyal konuları evlenme-boşanma-tazminat vs. kapsamaktadırlar. Belgelerin büyük çoğunluğu Kayseri-Sivas demiryolu üzerindeki ve Kayseri’ye 25 km. mesafede bulunan Kültepe =eski adı Kaniş’de 1948 yılından zamanımıza kadar yapılan resmi kazılarla gün yüzüne çıkarılan çivi yazılı belgelerin sayısı 30 binin üzerindedir. Kapadokya tabletlerinden Alişar ve Hitit devletinin merkezi ve başkenti olan Boğazköy eski adı=Hattuşaş’den, az miktarda da başka şehirlerden elde edilmiştir. Asur Ticaret Kolonileri Çağı adı verilen 2000-1700 tarihleri arasında, çivi yazısı bir yandan Anadolu’ya girmiş, bir yandan da Hitit İmparatorluk döneminde 1650-1200, sadece Anadolu değil, Mısır hudutları da dahil olmak üzere, bütün Ön-Asya ile, Suriye ve Filistin sâhâlarında da çivi yazısı kullanılmıştır. Amarna Çağı adı verilen 1400-1300 tarihleri arasında ise Mezopotamya’dan bütün Ön- Asya’ya yayılmış olan bu dil ve yazı devletler arası muhabere dili hâline gelmiştir. Bu dilden Mısır ve diğer Ön-Asya devletleri de istifade etmişlerdir. 1100’lerden itibaren İsrailliler Yahudiler’de Asurlular ve Babilliler’le yakın ilişkileri sayesinde Mezopotamya kültürünü onlar da benimsenmişlerdir. İslam âleminin camilerinde cemaatı namaza çağırmak maksadiyle inşa edilmiş olan minarelerin de, Sumer-Babil kültürünün sembolü olan “zikkurat” adı verilen basamaklı kulelerden esinlenmiş olabileceklerini ve onların izlerini görmezlikten gelemeyiz. Baharın müjdecisi ve öldükten sonra yaniden dirilişin sembolü olan ve bütün Türk Dünyası’nın sevgiyle kutladığı, kararan gönüllerin aydınlığı, geleceğe neş’e ve ümitle bakıldığı NEVRUZ da zamanımızdan beş bin yıl önce Sumerliler tarafından kutlanmakta olup, bütün Türk Dünyasına Sumerliler’den kalma bir kültür mirasıdır. Mezopotamya’da Sumer ekonomisi tarıma dayalı olup, onlar için bolluk ve bereketin önemi çok büyüktür. Bu sebeple ölü tabiatı yeniden canlandırmak üzere, aşk tanrıçaları olarak saygı duydukları, güzelliği diller destan, güzeller güzeli İnanna Babilcesi İştar ile çoban tanrısı Dumuzi evlendirilmekte ve her yıl ilkbaharda bu muhteşem kutlamalar tekrarlanmaktadır. Asur Ticaret Kolonileri Çağında kolonistlerin Anadolu’daki merkezi Kültepe =Kaniş olmuştur. Krum ve Wabartum adı verilen diğer şûbeler, baş merkez olan Kültepe’ye bağlıdırlar ve buradan tâlimat almaktadırlar. Asurlu büyük sermaye sahipleri şirketler kurarak, buradan da Anadolu’ya “tappaN” adını verdikleri ortakları ve “samallN” adını verdikleri ticari ayanlar, onların yardmcıları bu şirketler adına ve kendi hesaplarına Anadolu’nun taleplerine uygun olarak getirdikleri maddeleri kara eşek kervanları ile Asur’un kuzeyindeki en son şehri olan Urşum URFA ’dan hareketle iki yol takip ederek 6 hafta içerisinde Anadolu’daki merkez kşrum olan Kültepe =Kaniş ’ye varıyorlardı. Birinci, kuzey yolunun güzergâhında, Cizre-Nusaybin civarında bir yerde olması gereken Nihria, sonra Fırat nehri geçidi, Şamuha-Hahhum-Timelkia-Tegerama-Tahmasu-Gürün-Uzunyayla üzerinden Kültepe’ye ulaşmaktadır. İkinci, güney yolu Qatara-Eluhut-nehir geçidi-Manna-Hurama ve Luhuzattia üzerinden Kültepe’ye varmaktadır. Bu güzergâh bugünkü coğrafi yerleşmeye göre Harran Urfa ’dan çıktıktan sonra batıya doğru Maraş-Göksun-Kemer-Sarız ve Zamantı vadisi üzerinden yine Kültepe =Kaniş ’ye bağlanmaktadır.[4] Kervanların yollardaki emniyetleri Anadolu’daki beyler tartından sebeple bütün yol güzergâhı boyunca karkollar kurmuşlardır. Asurlular getirdikleri mallara karşılık Anadolu halkının istihsal ve imâl ettikleri kıymetli taşları, maden çeşitlerini, bilhassa altın, gümüş ve bakırla değiştirerek, bunları Asur’a nakletmişlerdir. Koloni Çağı’nda Anadolu’daki en önemli keşiflerden birisi bakır ile kalayın karışımından alaşım meydana getirilen TUNÇ veya BRONZ adı verilen madenin meydana getirilmesidir. Anadolu’da bol miktarda bakır bulunmasına rağmen, kalayın çok az olması sebebiyle Asurlu tüccarlardan bol miktarda kalay talebinde bulunmaktaydılar. Bu madene Anadolu’da ihtiyacın fazla olması yüzünden, tüccarların getirdikleri süs eşyaları, parfümler ve kumaşlardan alınan vergi nishatum oranı yüksek olmasına karşılık, kalaydan %2,5 ve %3 nisbetinde vergi alıyorlardı. Tüccarların kervanları baş merkez Kaniş veya diğer merkezlere uğradıklarında kumaşların ve diğer süs eşyalarının %5’i saraylarda nishatum vergisi olarak alınmaktaydı. Aynı zamanda getirilen malların ilk hakkı saraya tanınmaktaydı. Asurlu tüccar Asur’dan getirdikleri kumaşların yanında Anadolu yerli halkın dokuduğu kumaşları da sattıkları çivi yazılı belgelerde bahsedilmektedir. İthal kumaşlar Asur, Babil ve şimdiki kuzey Irak’taki Tell-el-Rimah şehrindeki bayan İltani’nin dokuma tezgâhlarının varlığından bahseden belgeler, Kültepe Kaniş ’deki I/b kültür katı ile çağdaştır. Bayan İltani’nin tezgâhlarında çok sayıda işçi çalışmaktadır. Yazılı belgelerden bir kısmı dokuma tezgâhlarında çalışanlarla ilgilidir. Bir kısmı da kumaş talebi hususunda yazılmış mektuplardır.[5] Kültepe metinlerinde Asur’dan Anadolu’ya dokuma ürünleri gönderen 20 civarında bayan ismi geçmektedir. Bayanların içinde en ünlüleri Lamassi’dir. Bayan Lamassi’nin Anadolu’da bulunan Asur’lu tüccar Puşu-ken’e yazmış olduğu mektuplarda, Anadolu’ya kervanlarla gönderdiği kumaşlarla ilgili konular büyük yer tutmaktadır. Bu mektuplarda kumaşların kaliteleri, ölçüleri, kullanılan yün ve ipliklerin cinsleri ile dokuma tarzları hakkındaki bilgiler de belirtilmiştir. Mezopotamya’da dokumacılığın yaygın olması, bu yüzden de talebin fazla olması sebebiyle pahalı oluşundan dolayı, yün Anadolu’dan ve diğer komşu ülkelerden temin edilmekteydi.[6] Kültepe metinlerinde geçmekte olan tekstil ürünlerini A Anadolu’da dokunan yerli kumaşlar, B Asur’dan Mezopotamya’dan ithal edilen kumaşlar olmak üzere iki grupta incelemek gerekmektedir. A Anadolu’da dokunan yerli kumaşlar Pirikannum Kt. h/k-76 numaralı belgede st. 15-19 bu kumaştan bahsedilirken, “Mama şehrinin pirikannu kumaşının yalatuvar şehrindeki tüccarın adresine benim için gönderiniz” sözü geçmektedir. Bu kumaş hakkında çok sayıda belge vardır. En yenilerinden ikisi Kt. s/k -44 ve Kt. 78/k 22’dir. Epişum Pirkannum gibi tanımlanmaktadır. Kıymetli bir kumaştır. Sabtinum Bu kumaş cinsi de Pirkannum ile birlikte geçmektedir. Kt. n/k-1099, st. 18’de bu kumaşın çeşitli kalitelerinin olduğu belirtilmektedir. DizabNm Bu kumaşın pirikannum’dan daha kıymette ve kalitede olduğu belirtilmektedir. Menunianum Bu kumaşında pirikannum cinsinden olduğu belirtilmektedir. Anianim/Anianiam Kt. n/k-572 numaralı metinde “Anian şehrinin iyi cins kumaşı” sözü geçmekte olup, bu yer isminin Boğazköy metinlerinde geçen Ani yer adına ait bir kumaş olduğu anlaşılmaktadır. Bilgiç-Bayram, AKT II 1995 B Asur’dan Mezopotamya’dan ithal edilen tekstil ürünleri Abarna/Abarnium Bu kumaşın Anadolu’da satış fiatı 45 şeqel ağırlığındaki gümüş karşılığıdır. Kt. n/k-1067 ve Kt. n/k-1653 envanter numaralı Kültepe tabletlerinde “ Abarna kumaşı” şeklinde geçmektedir. Subatum şa Akkidie Babil’den ithal edilen bir Akad kumaşıdır. Kaliteli ve pahalı bir kumaş cinsidir. Kutanum Kültepe Kaniş metinlerinde en çok geçen bir kumaş cinsidir. Çok kaliteli olup, daha çok saraylarda oturan mensuplara tüccarlar tartından hediye edilmektedir. Kutanum kumaşının yünden imal edildiği hususunda bilgi verilmektedir. Kutanum kelimesinin Akadca kitu veya kitunnu “=KETEN” anlamı hakkında başka dillere de geçtiği anlaşılmaktadır. Asurca ketannu, İbranca kuttonet, Süryanca kutinna, Arapça kettan kelimeleriyle ilgisi de dikkat çekicidir. Kt. n/k-1099 numaralı belgede “kralın beyin giyeceği 10 adet 10 elbiselik kutanu kumaşı” sözü geçmektedir.[7] Buranum Metinlerden kaliteli ve pahalı bir kumaş olduğu anlaşılmaktadır. Kamsum/Kamsitum Kt. n/k-1099 numaralı belgede “ 5 adet iyi kamsutum elbisesi” olarak geçmektedir. Ve kaliteli bir kumaştır. Kusitum AKT II, no. 10 metninde, “Krum dairesi kralın beyin kusitum elbiselerinin fiatı olarak 35 şeqel gümüşü Enna-Su’en adlı tüccara kralım beyin hesabından ödendi.” Sözü geçmekte olup, kaliteli bir ithal kumaştır. Lubuşum Anadolu’da umumiyetle lubuşum kumaşının beyazı tercih edilmektedir. Kaliteli ve pahalı bir ithal kumaştır. Makuhum Bu kumaşın taşınması Anadolu’da toplar halinde ve arabalarla alınmaktadır. Çok kullanılan ithal kumaşlardandır. Namassuhum İyi cins bir ithal kumaştır. Nibrarum Anadolu’ya gelen ithal kumaşlardandır. Raqqutum Asur’dan ithal edilen pahalı bir kumaştır. Bu kumaşın yalnızca Asurlu tüccarların kendi evlerinde muhafaza edildiği kaydedilmektedir. Kutanum, Abarnium kumaşları gibi kaliteli olduğu yazılmaktadır. Surum Bu kumaş hem kalayın nakledilirken üzerine sarıldığı, hem de elbise yapmakta kullanıldığı anlaşılmaktadır. Yulupkaum Kt. 78/k-167 numaralı ve Kt. n/k-1099 numaralı metinlerde raqqutum ve kusitum kumaşları ile birlikte geçmekten olan kıymetli bir ithal kumaştır. Tartı sisteminin esası olan altmışa göre hesap yapma usulü Sumerce tabirlerden alınmış olup, o zamanki dünyaya yayılmıştır. Yaklaşık 500 gr. =yarım kg. karşılığı ağırlık ölçüsü birimi olan, Grekçe mna ve Latin dilinde mina Sumerliler’den Akadlılara’a oradan da bütün diğer dillere geçmiştir. Mezopotamya’da en eski yazı örneklerinin ele geçtiği devirlerde altılık ve altmışlık hesaplama sistemi ile onluk hesap sistemi birlikte yanyana yürütülmüştür. Tartı ve zaman ölçülerine altmışlık sistemin esas alınması, 60 sayısının 6,5,4,2 sayılarıyla kolayca bölünebilme özelliğinden dolayı tercih edilmiş olması yerinde bir buluştur. Zaman ölçüsü olarak saate bu sistem Sumerliler’in buluşu olup günümüzde de hâlâ kullanılmaktadır. Anadolu’da, Kültepe Kaniş, Pruşhanda, Hahhum ve Kussara gibi büyük şehirlerde büyük bey =rub’um rabi’um veya büyük mahalli krallar vardı. Diğer şehirlerdeki Bey rub’um veya kral adı verilen kişler de büyük beye bağlı idiler. Normal olarak kendine bağlı şehri ve yakın çevresini idare eden müstakil beyler rub’um de vardı. Kültepe’den çıkan yazılı vesikalarda görüldüğü üzere, kendi ülkesini müstakil olarak idare eden, kadın beyler de rubtum vardı. Ayrıca eşi rub’um veya rub’um rab’um adı verilen yerli beylerin kadınları da ülkenin idaresinde hem söz sahibi ve yetkili olarak, hem de yardımcı olarak eşleri ile birlikte ülkeyi idare etmekteydiler. İkinci sayfada bahsedilen memuriyet ünvanlarından da anlaşıldığı üzere şekillenmiş saray teşkilatları vardı. Asurca “targumannum=tercüman” da hem saraylarda hem de tüccarlarla yerli halk arasında kullanılmaktaydı. Beylikler ve şehirler kendi içlerinde halkının işlerini sistemli ve kontrollü yürütmek makdsadıyla bir nev’i “LONCA” diyebileceğimiz idare sistemi kurmuşlardır. Koloni Çağı’ndaki bu sisteme, Orta Çağın “LONCA” sisteminin bir başlangıcı olarak kabûl göreceği kanaatnı taşımaktayız. Asurlular ile Anadolu halkı arasındaki ilişkilerin sadece ticarî açıdan olmadığı, aile hukuku ile ilgilşi evlenme-boşanma gibi sosyal konularda az sayıda da olsa yazılı belgeler ilişkiler daha çok Anadolu yerli bayanlarla Asurlu tüccarların gençleri ve bekârları arasında olmaktadır. Burada evlenme akdi beş şahitli olup, şahitlerden üçü yerli Anadolulu bayan, ikisi de Asurlu tüccar tarfındandır. Bu zamanda Anadolu’da kadın-erkek eşitliği vardır. Mezopotamya’daki kölelik olayı ve dolayısıyla da kadınları para ile köle gibi alıp-satma olayı Anadolu’da yoktur. Kız ve erkek çocukları küçük yaşta nişanlama adı verilen “BEŞİK KERTME” Anadolu’da da vardır.[8] Prof. Dr. Hüseyin SEVER Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi / Türkiye Alıntı Kaynağı Türkler, Cilt 1 Sayfa 451-456 Dipnotlar [1] Landsberger 1942. Landsberger, B.; “Ras-Şamra’da Bulunan Çivi Yazısı Vesikalarının Kültür Tarihi Bakımından Önemi” Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt I, sayı 1 1942, sayfa 85-90. [2] Ladsberger 1944; Landsberger B.; “Sümerliler Türkçe =Die Sumerer Almanca ”, A. Ü. D. T. C. F. D. Cilt I, sayı 5 1943, Sayfa 89-102; Landsberger, Benno, “Mezopotamya’da Medeniyetin Doğuşu”, A. Ü. D. T. C. F. D. Cilt II, sayı 3 1944, sayfa 419-429- Ankara. [3] Bilgiç- 1982, Bilgiç E. “Atatürk, Fakültemiz ve Kürsümüz, Sümerlilerin Tarih, Kültür ve Medeniyetleri” D. T. C. F. Atatürk’ün 100. Doğum Yılına Armağan Dergisi; A. Ü. Basımevi-sayfa 75¬121, Ankara-1982. [4] Bilgiç-1954; Bilgiç, E, “M. Ö. İkibin Yıllarında Mezopotamya-Anadolu Arasındaki Ticari İktisadî Münasebetler” 9. Coğrafya Meslek Haftası 22-29 Aralık 1954-Ankara. [5] Dalley-1977; Dalley, S., “Old Babylionian Trade in Textiles of Tell-Al-Rimah”, Trade in the Ancient Near East, Uluslar arası XXIII. Assyrioloji Kongresi, s. 155-159, Londra-1977. [6] Günbattı-1994; Günbattı, C., “Kültepe Tabletlerine Göre Kadınların Ticari Faaliyetleri Hakkında Bazı Gözlemler”, XI. Türk Tarih Kongresi Bildirileri I, s. 191-200, Ankara-1994. [7] Veenhof-1972, Veenhof, K., R., Aspects of Old Assyrian Trade And Its Teminology, Leiden-1972. [8] Sever- 1992; Sever, H., ” Anadolu’da Nişanın Bozulması Hakkında Verilmiş Kaniş Krumu Kararı”, Belleten LVI, sayı 217, s. 667-675, T. T. K. Basımevi- Ankara-1992; Sever- 1995 Sever, H., ” Yeni Belgelerin Işığında Koloni Çağında M. Ö. 1970-1750, Yerli Halk İle Asurlu Tüccarlar Arasındaki İlişkiler” Belleten Cilt LIX, sayı 224, s. 1-16, T. T. K. Basımevi, Ankara-1995. Anadolu ve Mezopotamya uygarlıklarından günümüze neler kalmıştır? Örnekler veriniz. Anadolu ve Mezopotamya geçmiş uygarlıklardan kalma eserlerle dolu ve bu uygarlıklar büyük buluşlar yapmışlardır. Sümerlerden Günümüze Kalanlar Yazı, ilk kez Sümerlerde ortaya çıkmıştır. Astronomide önemli buluşlar yapmışlardır. Edebi ürünleri olan Gılgamış Destanı günümüze kadar ulaşmıştır. Güneş saatini icat etmişlerdir. İlk tekerleği yapmışlardır. İlk yazı örnekleri Hititlerden Günümüze Kalanlar Tarih yazıcılığı gelişmiş olan Hititler, bir yıl içinde olan tüm olayları “anal” adını verdikleri yıllıklara kaydederlerdi. Bu nedenle insanlık tarihinin ilk tarih yazıcılığı bu uygarlığa aittir. Hititlerden günümüze taş, toprak ve madenlerden yapılşış bir çok eser kalmıştır. Hattuşaş Çorum-Boğazköy, 1986 yılında, UNESCO Dünya Miras Listesine alınmıştır. Hititlilerden kalma kabartma Babillerden Günümüze Kalanlar Hammurabi kanunları adı ile bilinen tarihteki ilk anayasayı yapmışlardır. Babil asma bahçeleri günümüze kadar gelememiştir. Asurlulardan Günümüze Kalanlar İlk büyük kütüphane burada kurulmuştur. Anadolu ile ticareti geliştirmişlerdir. Kayseri’deki Kültepe’yi önemli bir ticaret merkezi yapmışlardır. Kültepe/Karum’dan bir görünüş Frigyalılardan Günümüze Kalanlar Topraktan ve çeşitli madenlerden kaplar yapmışlardır. Bu kapların üzerine geometrik desenler çizmişlerdir. Frigli ustalar, madenleri işlemekte oldukça maharetlidirler. Bugün kullandığımız çengelli iğnelere benzer iğneler yapmışlardır. Friglerden kalan eserler İyonlardan günümüze kalanlar Krallık yönetiminin baskısı olmadan yaşayan İyonlarda birçok bilim insanı ve düşünür yetişmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır Tales, Homeros, Heredot, Pisagor. Efes Celsus Kütüphanesi Selçuk/İzmir Urartulardan günümüze kalanlar Urartular, şehirleşmeye büyük önem vermişlerdi. Alt yapı hizmetleri devlet tarafından yapılmıştı. Kral Minua Mino’nun yaptırdığı 56 km uzunluğundaki Şamram su kanalı, 2800 yıl önce yapılmış olmasına rağmen bugün hâlâ Van’da hizmet vermektedir. Şamran su kanalı Tuşba kalesi Lidyalılardan günümüze kalanlar Parayı bulan ve kullanan uygarlıktır. Kral yolunu yapmışlardır. Lidyalılardan kalma eserler

mezopotamya ve anadolu medeniyetlerinin insanlığa katkıları nelerdir